Kauwen en cognitie

Men is zuinig op het gebit. Volwassen tanden zullen nooit opnieuw aangroeien na verlies van- of onzorgvuldige zorg aan het gebit. Maar dit is niet de enige reden waarom we zuinig dienen om te gaan met ons gebit. Het verlies van tanden werd in 1994 al geïdentificeerd als risicofactor voor dementie.

Roxane Weijenberg (1979) onderzocht de relatie tussen de kauwfunctie, cognitie en kwaliteit van leven bij ouderen met dementie. Dit doet zij op de afdeling Klinische Neuropsychologie op de Vrije Universiteit. In samenwerking met enkele verpleeghuizen is zij een studie gestart naar het effect van kauwen als een behandeling van stoornissen in cognitie in de dagelijkse zorg van ouderen met dementie. Het door Weijenberg geschreven proefschrift, “Mastication and oral health in elderly persons with dementia – the relationship with congnition and quality of life”, heb ik van haar gekregen. Het onderstaande is gebaseerd op dit proefschrift.

Schermafbeelding 2014-10-27 om 17.48.35

Uit de literatuur die Weijenberg bestudeerde voor haar proefschrift bleek dat kauwen een positief effect heeft op de cognitieve activiteit bij dieren. Wanneer bij muizen de kauwfunctie kunstmatig werd aangetast, door het weghalen van tanden of een speciaal dieet, zag men een verminderde geheugenprestatie en een grotere celsterfte in de hippocampus bij deze dieren. De hippocampus is belangrijk bij het geheugen en het leren van nieuwe informatie. Dit hersengebied nam waarschijnlijk in functie af omdat het verlies van kauwvermogen gepaard gaat met stress, en stress beperkt de neuronale groei.

Ook bij mensen is een soortgelijk effect beschreven in de literatuur. Het verlies van tanden en kauwfunctie zijn vastgesteld als risicofactoren op een verminderde cognitieve functie, waaronder het episodisch geheugen. Dat de kauwfunctie zo’n grote rol speelt bij het functioneren van het brein heeft te maken met een aantal redenen. Ten eerste is men in staat zich goed te voeden met een werkend gebit. De voedselkeuze is immers uitgebreider met een goede kauwfunctie. Voedsel met zowel een harde als zachte structuur kan gegeten worden. Een verrijkt en gezond dieet is belangrijk voor de status van lichaam en brein. Verder kan, zoals eerder vermeld, stress een rol spelen. Er wordt zelfs gedacht dat kauwen stress kan verlichten. Gebieden in de hersenen die verantwoordelijk zijn voor het geheugen, zoals de hippocampus, zijn gevoelig voor stress. Tot slot is in verschillende onderzoeken aangetoond dat de bloeddoorstroming in de hersenen toeneemt, wat ook weer positieve effecten kan hebben.

Het doel van de studie die Weijenberg met haar begeleiders uitvoerde, was ouderen met dementie meer te laten kauwen. Hiervoor wilde ze betere mondzorg realiseren voor deze groep ouderen. Op dit moment is deze vorm van zorg vaak nog onvoldoende, zowel bij zelfstandig wonende ouderen als bij bewoners van een verzorgingshuis. Een goede mondzorg draagt bij aan de algemene gezondheid en beschermt dus mogelijk zelfs tegen het verlies van cognitie. Bij ouderen met dementie hebben gebieden in de hersenen die betrokken zijn bij het geheugen en de executieve functies soms al flinke schade opgelopen. Bewegen en meer kauwen kan deze groep ouderen misschien wel helpen om deze schade niet groter te laten worden en de kwaliteit van leven te verbeteren.

Een aantal jaren lang heeft zij met haar begeleiders geprobeerd de kwaliteit van de mondzorg in verzorgingshuizen te verbeteren. Door middel van goede mondzorg zouden de mensen in deze huizen weer gaan kauwen, was de gedachte. Ondanks de vele moeite en energie die daar is ingestoken, is het niet gelukt om deze zorg significant te verbeteren. De schaarste aan tijd en geld binnen de zorg bleek het knelpunt te zijn. Om bijvoorbeeld bij iedere cliënt dagelijks de tanden te poetsen is voor het verzorgend personeel een tijdrovende klus.

Bekijk hier het fragment van Roxane Weijenberg bij De Wereld Draait Door.

Logistiek en financieel gezien lijkt de situatie omtrent het kauwen en de mondzorg lastig te veranderen. Het is wellicht makkelijker en goedkoper om voedsel ’s ochtends te klaar te maken en te laten pruttelen dan om het direct na bereiding op te dienen. Ook eist ondersteuning bij het kauwen meer helpende handen dan op dit moment beschikbaar zijn.

Om een goede basis te leggen voor de oude dag is het aan te raden om de bezoekjes aan de tandarts niet over te slaan en de blender te laten voor wat het is. Wees zuinig op je tanden en gebruik ze waarvoor je ze gekregen hebt. Kauwen in het luchtledige of op een kauwgompje om puur aan de beweging te voldoen wordt niet aangeraden. Het gaat echt om kracht uitoefenen op de kaken, het moet inspanning vergen. Een uit de kluiten gewassen winterpeen verteerbaar krijgen met de eigen tanden is het echte werk.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s